'Wij zijn het systeem' - Terugblik en opbrengsten reflectiesessie

Woensdag 4 juni, tijdens de Week van de Mentale Gezondheid, kwamen jongeren van onder meer @ease, MIND Us, FNO Geestkracht, GeluksBV, Zilveren Kruis en NJR, samen om met professionals uit zorg, onderwijs en beleid te reflecteren op de vraag: Hoe maken we mentale gezondheid echt een collectieve verantwoordelijkheid?

De aanwezige jongeren praten met elkaar over drie stellingen. Deze zijn eerder geformuleerd tijdens de Mental Meet-up van 8 april over collectieve verantwoordelijkheid en negatieve framing. Het kringgesprek werd geleid door  Geeske Strating, senior projectleider en onderzoeker van EMMA en professioneel positief denker Marik Eijgenstein van MentalMotion (Student Peer Support Centre).

Allereerst viel op dat de jongeren zich herkenden in de eerder geduide ‘knopen’ in de samenleving of het ‘systeem’. Knopen die het bemoeilijken met elkaar een mentaal veerkrachtige samenleving te vormen. Ook bleek de setting een omgeving waarin iedereen luisterde en zich veilig genoeg voelde om zich openlijk uit te spreken. Met de output gaan de organiserende partijen zeker verder. Hopelijk samen met jullie! Er is veel gezegd, bedacht en uitgewisseld, hier volgt een korte samenvatting:

Stelling 1: ‘De zorg richt zich vooral op ziektes maar zou zich meer moeten richten op gezond blijven’

Jongeren pleiten voor een mindsetshift: mentale gezondheid gaat niet alleen over het voorkomen of behandelen van ziekte, maar over leren leven, omgaan met emoties, en ruimte voor zingeving. Het onderwijssysteem zou hierin een grotere rol moeten spelen. Gezondheid is geen individueel maar maatschappelijk vraagstuk – en vraagt om een holistische benadering waarin lichaam en geest niet gescheiden zijn.

Stelling 2. ‘Regels maken dat de zorg traag en niet effectief is’

Er is frustratie over het rigide zorgsysteem: protocollen, vergoedingseisen, en systeemdenken sluiten niet aan bij jongeren of hun behoeften. De menselijke maat ontbreekt vaak, en jongeren moeten vaak zelf uitzoeken waar ze terecht kunnen. Ook zou het goed zijn als zorgrelaties gebaseerd zijn op luisteren, niet op hiërarchie. Er zijn veel goede initiatieven waar je op laagdrempelige manier over je gevoelens kunt leren praten, zoals @Ease en GeluksBV. Er klinkt een roep om vertrouwen in die alternatieve routes. Deze kunnen meer worden erkend en beter benut.

Stelling 3: ‘Het is moeilijk om jezelf te zijn in een wereld waarin alles draait om succesvol en gelukkig zijn.’

Deze stelling raakte aan existentiële vragen: Wat is jezelf zijn? Wat is geluk? En wie bepaalt dat? Jongeren gaven aan dat ze het gevoel hebben zich voortdurend te moeten bewijzen – op school, online, thuis. En geluk en succes worden té vaak vanuit extern perspectief gedefinieerd, mede door de sociale media. Ze willen leren eigen keuzes te maken en ruimte om te falen, te zoeken, te veranderen. Er is behoefte aan acceptatie, vertrouwen, en verbinding. Tegelijkertijd leeft ook het besef: werken aan die behoeften en veranderingen is de verantwoordelijkheid van iedereen, van ouders, bedrijven, van onderwijs en ook van onszelf. Wij zijn het systeem.

4. Reflectie van volwassenen en professionals

Volwassenen herkenden de knelpunten en ze onderstreepten het belang van voorleven, ruimte geven, niet alles willen fixen en leren luisteren. De maatschappelijke druk begint vroeg, en het systeem is vaak te sturend en prestatiegericht. Professionals kunnen bijdragen door ruimte te creëren voor falen, andere aanpakken en initiatieven te omarmen, en jongeren niet als probleem maar als bondgenoot te zien.

Vervolgstappen

Deze sessie was de tweede stap in een groeiende beweging. We gaan graag samen met jullie dieper in op de punten waarop we met elkaar concrete veranderingen kunnen inzetten. We kunnen aan de hand van de reacties op de 'knopen' bijvoorbeeld denken aan: 
 

1. Ruimte voor preventie en zingeving

Stap: Erken, benut en ontwikkel (meer) plekken waar jongeren laagdrempelig terecht kunnen vóórdat problemen escaleren — fysiek, mentaal én zingevend.
Met wie: Onderwijs, zorgprofessionals, gemeenten, jongereninitiatieven zoals @ease, NJR, GeluksBV.

2. Herdefinieer succes, maak ruimte om te falen

Stap: Zet onderwijs, media en werkgevers in om normalisering van worstelen, zoeken en falen te bevorderen — weg van de ‘maakbaarheidscultuur’.
Met wie: Onderwijs, ouders, werkgevers, overheid, jongeren zelf als mede-eigenaren van het gesprek.

3. Doorbreek rigide regels en financieringsstructuren

Stap: Maak zorg en ondersteuning flexibeler, met ruimte voor initiatieven buiten de GGZ en voor samenwerking op maat.
Met wie: Beleidsmakers, zorgverzekeraars, huisartsen, jongerenorganisaties, ervaringsdeskundigen.

Meedenken en doen?

Neem contac met ons op.

Beloning jongeren

De jongeren worden voor hun deelname beloond met een driedaagse training verzorgd door Entremente van Suzanne Tuitman, onderdeel van Jong en Meer, mede mogelijk gemaakt door OCW vanuit de Maatschappelijke Diensttijd (MDT).