Opbrengsten Mental Meetup: Het vliegwiel van lokale samenwerking

We kwamen met zo’n 75 deelnemers samen in de Bibliotheek Utrecht voor de Mental Meetup over lokale samenwerking rond mentale gezondheid. Centraal stond de vraag hoe organisaties, gemeenten en inwoners samenwerken aan een mentaal gezonde gemeente. De Meetup past binnen ons 'Missie Mentaal-thema' de werkzame stoffen van interventies.

Twee perspectieven op lokale samenwerking

Bas Derks (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) sprak over mentale gezondheid als collectieve verantwoordelijkheid en de Versterkingsagenda Mentale Gezondheid en ggz, die zich richt op onder andere preventie, wachttijden, waakvlamondersteuning en betere overgangen in het systeem. Oplossingen moeten niet alleen in de zorg gezocht worden, maar juist ook in de leefomgeving van mensen, zoals sociaal werk, onderwijs en informele netwerken.

Teun Gautier (ZieglerGautier) lie aan de hand van het boek Een wereld van gemeenschappen zien hoeveel betrokkenheid en veranderkracht er bij samenwerkende burgers is, om hun omgeving mooier, socialer en gezonder te maken. Hij riep beleidsmakers en bestuurders op: ga als organisatie naar buiten: ken je lokale sleutelfiguren, sluit aan bij bestaande initiatieven, en maak ruimte om te doen en te leren van wat er al ontstaat aan mooie initiatieven, met plekken, een beetje geld en regelruimte.

Praktijkvoorbeelden

Via drie praktijkvoorbeelden zagen we hoe lokale samenwerking er in de praktijk uit kan zien, inclusief de uitdagingen en geleerde lessen:

• Mentaal Lokaal Wassenaar – Eddo Velders (Parnassia Groep), Arjen Oenema (Reframing Studio) en Marcel Hoogerheide (Indigo Haaglanden) vertelden hoe gemeente, onderwijs, huisartsen en ggz samenwerken aan mentale weerbaarheid. Dit leidde tot initiatieven zoals Levenslessen, De Hoofdleiding en Mentaal Wegwijs. Niet alleen de middelen zelf zijn waardevol, maar ook het gezamenlijke proces waarin samenwerking, een gedeelde taal en een gezamenlijke visie ontstaan.
• Stichting @ease – Dorine Wiersema en Gemma Steeman vertelden over @ease, waar jongeren zonder verwijzing kunnen binnenlopen of chatten met getrainde leeftijdsgenoten, met professionele achtervang. @ease werkt als laagdrempelige landingsplek en verbindt jongeren indien nodig met het lokale zorg- en ondersteuningsnetwerk.
• Mentaal Gezond Helmond – Bas van Poppel vertelde over de Week van de Mentale Gezondheid in Helmond, met activiteiten zoals een festival, theater, masterclasses en projecten op scholen. Doel is mentale gezondheid zichtbaar en bespreekbaar maken en lokaal aanbod beter verbinden.

Werkzame stoffen van lokale samenwerking

In breakouts spraken deelnemers over de werkzame stoffen in hun werk op gebied van lokale samenwerking. Een aantal inzichten sprong eruit:

• Begin bij wat er al is (maar kopieer niet klakkeloos)
  Veel deelnemers benadrukten het belang van een goede inventarisatie van bestaande initiatieven. In de praktijk gebeurt nog te vaak hetzelfde werk naast elkaar, zonder dat partijen van elkaar weten. Tegelijk kan samen iets ontwikkelen juist helpen om eigenaarschap, draagvlak en een stevige basis op te bouwen.
• Investeer in relaties vóór je gaat samenwerken
  Goede samenwerking begint bij mensen. Elkaar leren kennen, vertrouwen opbouwen en elkaars drijfveren begrijpen is essentieel. Een kop koffie drinken met elkaar blijkt in de praktijk een belangrijke stap om effectief samen te kunnen werken.
• Werk vanuit intrinsieke motivatie (en erken de rol van ‘ego’)
  Intrinsieke motivatie is een motor voor samenwerking. Wat soms als ‘ego’ wordt gezien, blijkt in de praktijk vaak betrokkenheid en passie. Die energie wil je benutten. Tegelijk vraagt samenwerking dat mensen over hun eigen belang heen kunnen stappen en elkaar ruimte geven.
• Durf kwetsbaar te zijn en niet alles te weten
  Samenwerken vraagt om een open houding. Door toe te geven dat je niet alles weet, ontstaat ruimte voor aanvulling, nieuwe perspectieven en betere oplossingen.
• Eer het conflict in plaats van het te vermijden
  Wrijving hoort bij samenwerking. Daar waar het schuurt, ontstaan vaak de belangrijkste inzichten en doorbraken.
• Betrek de doelgroep op een passende manier
  Ervaringskennis is onmisbaar, maar niet elke vorm van participatie werkt voor iedereen. De kracht zit in het aansluiten bij de leefwereld van mensen en hen niet geforceerd in bestaande structuren te plaatsen.
• Houd het simpel en maak ruimte om te doen
  Veel initiatieven ontstaan doordat mensen klein beginnen. Vaak is niet veel meer nodig dan een plek, een paar betrokken mensen en een beetje budget.
• Werk met de samenleving, niet voor de samenleving
  Door ruimte, vertrouwen en middelen te geven aan initiatiefnemers in de samenleving ontstaat eigenaarschap en een duurzame beweging.
• Zorg voor flexibiliteit in systemen en financiering
  Veel goede initiatieven passen niet netjes binnen bestaande regels of financieringsstructuren. Dat vraagt om flexibiliteit, lef en soms het oprekken van kaders.

Opbrengst en inzicht

De Mental Meetup liet zien dat lokale samenwerking vooral draait om relaties, vertrouwen en gezamenlijke processen, niet alleen om producten of initiatieven. Succes ontstaat door te beginnen bij wat er al is, werkzame stoffen en ervaringen te delen, lokale initiatieven met elkaar te verbinden en beleidsruimte te geven om te experimenteren en te leren. Zo kan het vliegwiel van samenwerking rond mentale gezondheid verder draaien.