Balans na 10 jaar decentralisatie: 'Doorbreek de patronen'

Na tien jaar decentralisatie staan de continuïteit en beschikbaarheid van jeugdzorg nog steeds onder druk. Veel doelen van de Jeugdwet zijn ondanks inspanningen niet gehaald. De Jeugdautoriteit, de JA, laat zien welke hardnekkige patronen vooruitgang belemmeren en doet een oproep aan de sector:

'Maak keuzes, voer het ongemakkelijke gesprek en wacht niet op elkaar. Er verandert pas echt iets als we samen in beweging komen.'

De JA maakt met feiten, cijfers en praktijkverhalen de balans op. Problemen als financiële druk en versnippering blijven bestaan. Tegelijk groeit het besef dat het anders moet, en werken partijen vaker samen aan toekomstbestendige oplossingen. De opgave blijft echter complex.

Gebruik en kosten van jeugdzorg
Er is brede steun voor het idee van zorg dichtbij huis, maar integraal werken lukt nog onvoldoende en de regeldruk blijft hoog. De vraag naar jeugdzorg is groot, al vlakt de groei af. Door marktwerking nam het aantal aanbieders sterk toe, vooral van lichte zorg zoals opvoedhulp, stressbegeleiding en dagbesteding. Het gebruik daarvan steeg fors, terwijl zware zorg nauwelijks afnam. De totale kosten zijn sinds de decentralisatie meer dan verdubbeld.

Doorbreek de patronen
De JA signaleert drie blokkades: het ontbreken van keuzes, op elkaar wachten en het vermijden van lastige gesprekken. Lichte zorg wordt geregeld ingezet waar sociale oplossingen in de buurt, op school, thuis of in het netwerk beter passen — bijvoorbeeld bij problemen door prestatiedruk, geldzorgen of schoolissues. Ook personeelstekorten en hoge verwachtingen vanuit de samenleving vragen om open gesprekken.

Download De Stand van de Jeugdzorg 2025 (PDF)

Op weg naar een toekomstbestendig stelsel
Dit is de laatste editie die de JA uitbrengt; vanaf 2026 neemt de NZa het over. NZa-bestuurders Geranne Engwirda en Karina Raaijmakers noemen de inzichten een waardevol vertrekpunt en herhalen hun oproep voor koersvast, meerjarig beleid dat de kracht van de samenleving verbindt met structurele zorg- en ondersteuningssystemen — voor de jeugdzorg misschien nog wel urgenter.

Zij verwijzen daarin ook naar hun recente oproep tot een bredere blik in beleid: “In onze Stand van de Zorg riepen wij onlangs de politiek en het kabinet al op tot koersvast, meerjarig beleid dat de kracht van de samenleving verbindt met structurele zorg- en ondersteuningssystemen. Die oproep geldt misschien nog wel sterker voor de jeugdzorg.”